اتکای بیش از حد ایالات متحده به اقدامات نظامی قهرآمیز طی بیش از دو دهه گذشته، این کشور را از اهداف بنیادین خود در خاورمیانه و شمال آفریقا، یعنی تضمین تجارت آزاد، امنیت آبراهها، ثبات بازار انرژی و حفاظت از متحدان، دورتر کرده است. بررسی جامع چهار ستون قدرت آمریکا شامل توان نظامی، دیپلماتیک، اقتصادی و قدرت نرم نشان میدهد که اگرچه واشنگتن همچنان در حوزه نظامی بیرقیب است، اما سیاستهای یکجانبه و بهویژه جنگ با ایران، اعتبار دیپلماتیک و نفوذ اقتصادی این کشور را در برابر رقیب اصلی آن یعنی چین به شدت فرسوده کرده است.
استاد روابط بینالملل با تأکید بر نقش انسانها و برداشتهای آنان در شکلگیری تحولات امنیتی، گفت: برای فهم مسائل امنیت خارجی ایران باید علاوه بر شناخت تاریخ و ساختارهای قدرت، ادراک تصمیمگیرندگان و تصورات آنان از شرایط را نیز مورد توجه قرار داد؛ چراکه این برداشتها میتوانند بر تصمیمها و رفتارهای سیاسی و امنیتی کشورها تأثیر بگذارند.
نشست ۹۰ دقیقهای رهبران چین، روسیه و ایالات متحده در شهر شنژن، اگرچه بهعنوان نخستین دیدار سهجانبه این سه قدرت صفت «تاریخی» را یدک میکشد، اما از نظر دستاوردهای ملموس، فاصله بسیاری با ادعاها درباره گشودن صفحهای نو در تاریخ دیپلماسی دارد. در حالی که هر سه رهبر توانستند بهرهبرداری تبلیغاتی و سیاسی خود را از این گردهمایی ببرند، نبود دستور کار روشن و برنامههای اجرایی، این نشست را بیشتر به نمایشی نمادین شبیه کرده است.
به نظر میرسد نشست شنژن بیش از تعیینکنندگی، بیشتر یک ابتکار عمل و نمایش دیپلماتیک برای استفاده از فرصت نشست اپک بود و دستاورد آن هم در ابراز تمایل برای همکاری جهت مدیریت تنشها، علیرغم همه تضادها و اختلافها خلاصه خواهد شد.به همین دلیل نباید از این نشست انتظار گشایش موثری در حل بحرانهای بینالمللی از جمله در جنگ اوکراین و ایران داشت. و باید پذیرفت که این بحرانها همچنان در معادلات حاکم بر میدان ادامه خواهند داشت و از همین رهگذر قابل حل و فصل خواهند بود.
در مجموع با وجود دورهمی شنژن به نظر می رسد آمریکا ،روسیه و چین به رغم ژست رسانه ای در مقابل دوربین ها خصوصا از طرف ترامپ ، بر سر مسائلی نظیر اوکراین ، ایران و مدیریت انرژی دارای اختلاف نظر بوده از نگاه یکسانی برخوردار نیستند و آن چه که بر پیچیدگی تصمیم گیری در چنین دورهمی های می افزاید و در لایه دوم قابل تحلیل است مواضع نزدیک چین و روسیه یعنی دوضلع مثلث قدرت در مخالفت و عدم همراهی با ضلع دیگر است که نه در کنفرانس های خبری و بیانیه های پایانی که در عمل خود را نشان می
بحث پیرامون راههای خروج از شرایط کنونی موسوم به «نه جنگ، نه صلح» است؛ وضعیتی که همانند خود جنگ عملا به بنبست رسیده و راه خروج از آن نیز، منطقا در همان دو واژه «جنگ» و «صلح» خلاصه میشود. به عبارت دیگر، خروج از وضعیت موجود از دو مسیر امکانپذیر است؛ مسیر نخست جنگ و مسیر دوم صلح قلمداد میشود.
نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شهر شنژن، برخلاف گمانهزنیها درباره شکلگیری نظم نوین جهانی و تکرار کنفرانس یالتا، دستاورد ملموس چندانی به همراه نداشت. این دیدار اگرچه فرصتی برای عکس یادگاری و نمایش قدرت هر سه رهبر فراهم کرد، اما محدودیتهای قدرتهای امروز نشان میدهد که جهان دیگر میان ابرقدرتها تقسیمپذیر نیست.
ارزیابی نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا نشان میدهد که نارضایتی عمومی از تداوم جنگ با ایران بر معادلات سیاسی واشنگتن اثر گذاشته است. در شرایطی که دولت آمریکا میان گزینههای دیپلماسی، تشدید نظامی و تداوم محاصره سرگردان است، استاد دانشگاه جانز هاپکینز در گفتوگو با نشریه فارن پالیسی میگوید که تهران بر این باور است که ناپایداری مستمر در بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی در نهایت سیاستمداران غربی را وادار به عقبنشینی خواهد کرد.
«برنی سندرز» سناتور مستقل ایالت ورمونت در گفتوگویی تاکید که جنگ علیه ایران توسط «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل به «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا تحمیل شده بود.
روزنامه عبری، دیدار فرمانده سنتکام با رئیس ارتش اسرائیل و دیگر افراد نظامی را یکی از مجموعه دیدارهای هماهنگی میان ارتشهای آمریکا و اسرائیل برای آمادگی در برابر احتمال آغاز دور سوم رویارویی با ایران ارزیابی کرد و در عین حال ایران را پیروز رویاروییهای اخیر با آمریکا و اسرائیل دانست.
پایگاه خبری الجزیره در گزارشی به بررسی سازوکار «اختلال در ناوبری» پرداخته است که ایران بر اساس آن قادر به غنیمت گرفتن پهپادهای آمریکایی می شود.
آمریکا و سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان که با تجاوز نظامی به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران یا سکوت در برابر آن، اعتبار نظام منع اشاعه و پادمانهای هستهای را زیر سوال بردهاند، در بیانیهای مشترک در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با تکرار ادعاها علیه برنامه صلحآمیز هستهای کشور، خواستار ازسرگیری فوری و کامل بازرسیهای آژانس شدند.
نشریه نشنال اینترست نوشت: «شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، بستری را برای دموکراتها فراهم کرده تا با استفاده از اهرم بودجه، به جنگ جاری با ایران پایان دهند. با این حال، کارشناسان آمریکایی معتقدند توقف بودجه این جنگ تنها گام نخست است و قوه مقننه باید با اصلاح قوانین، اختیارات قانونی خود را برای مهار جنگافروزیهای آینده کاخ سفید و مهار بودجه هزار میلیارد دلاری پنتاگون بازپسگیرد.»
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، از نگاه استیون والت، میتواند نقطه عطفی در افول بیش از یک قرن مداخله قدرتهای بزرگ در خاورمیانه باشد. افزایش هزینه مداخلات نظامی، گسترش تسلیحات ارزان و کاهش وابستگی انرژی به منطقه، زمینه انتقال مرکز ثقل امنیتی به بازیگران منطقهای را فراهم کرده است. با این حال، کاهش نفوذ خارجی ممکن است به تشدید رقابتهای منطقهای، شکلگیری ائتلافهای متغیر و گسترش رقابت هستهای منجر شود.
استاد روابط بینالملل و مطالعات خاورمیانه، در گفتوگویی با نشریه فارن پالیسی، به بررسی شرایط کنونی و گزینههای پیشروی رئیسجمهور آمریکا در قبال ایران پرداخت و از موانع دیپلماسی، هزینههای گزینه نظامی و شکنندگی راهبرد محاصره آمریکا در شرایط کنونی سخن گفت.