همزمان با تشدید تهدیدهای ترامپ علیه ایران و تقویت بیسابقه حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، فضای روابط تهران و واشنگتن بیش از هر زمان دیگری در هالهای از ابهام و بیاعتمادی فرو رفته است. در این میان، کشورهای منطقه که بیش از همه هزینههای یک جنگ احتمالی را خواهند پرداخت، با دیپلماسی فشرده در تلاشاند دو طرف را به خویشتنداری و بازگشت به مسیر گفتوگو سوق دهند. اما سابقه تنشهای پیشین، فروپاشی اعتماد متقابل و پیامهای متناقض از سوی تهران و واشنگتن، آینده هرگونه توافق یا مهار بحران را نامطمئن و شکننده کرده است.
ابهام در سرزمین ابهام
به نوشته آسوشیتدپرس، در حالی که دولت ترامپ نسبت به احتمال حمله نظامی هشدار میدهد و حضور نظامی خود را در منطقه تقویت کرده است، کشورهای خاورمیانه بار دیگر از آمریکا و ایران خواستهاند خویشتنداری پیشه کنند. این موضوع را یک دیپلمات عرب آگاه از ماجرا اعلام کرده است. به گفته این مقام، عربستان، ترکیه، عمان و قطر با رهبران واشنگتن و تهران در تماس بودهاند تا تأکید کنند هرگونه تشدید تنش از سوی یکی یا هر دو طرف میتواند موجب بیثباتی گسترده در منطقه شود و بازارهای انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این دیپلمات گفت کشورهای عربی و اسلامی منطقه نگراناند که هر نوع حمله آمریکا به ایران، واکنشی از سوی تهران را در پی داشته باشد که در کوتاهمدت احتمالاً متوجه آنها یا منافع آمریکا در خاک این کشورها خواهد شد و میتواند خسارات جانبی به بار آورد.
اکنون خاورمیانه در وضعیت بی سابقه ای قرار دارد. کارشناسان به این پرسش پاسخ می دهند که آیا میان طرفها توافق صورت میگیرد یا درگیری؟
خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، روز جمعه در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که در واشنگتن با مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، پیت هگست وزیر دفاع، استیو ویتکاف فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور منطقه و ژنرال دن کین رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، درباره «تلاشها برای پیشبرد صلح و ثبات منطقهای و جهانی» گفتوگو کرده است. این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که ترامپ در روزهای اخیر منطق خود برای اقدام نظامی احتمالی علیه ایران را تغییر داده است؛ از واکنش به اعتراضات سراسری، به بازدارندگی در برابر برنامه هستهای ایران. این در حالی است که او همچنان اصرار دارد سایتهای هستهای ایران در حملات آمریکا در ماه ژوئن «بهطور کامل نابود شدهاند».
تغییر تاکتیک و زمانی که در حال از دست رفتن است
ترامپ روز جمعه گفت امیدوار است با ایران به توافق برسد، اما به خبرنگاران گفت: «اگر به توافق نرسیم، خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.» او در پاسخ به این پرسش که آیا برای ایران ضربالاجلی تعیین کرده است یا نه، پاسخی مبهم داد و گفت: «فقط خودشان دقیقاً میدانند». ترامپ تأیید کرد که تهدیدهایش را مستقیماً به مقامات ایرانی منتقل کرده، اما جزئیاتی ارائه نداد. به ادعای دو مقام دولت آمریکا، بازگشت ترامپ به موضوع هستهای لزوماً به معنای تغییر تاکتیک نیست، بلکه بخشی از رویکرد کلی او در قبال ایران و تهدیدی است که آمریکا معتقد است ایران برای مردم خود و منطقه ایجاد میکند.
ترامپ هفته گذشته گفت: «امیدوارم ایران بهسرعت پای میز مذاکره بیاید و یک توافق عادلانه و منصفانه بدون سلاح هستهای که به نفع همه طرفها باشد، منعقد شود. زمان در حال از دست رفتن است و موضوع کاملاً حیاتی است!» یک مقام ارشد دولت آمریکا تأکید کرد که ترامپ «همه گزینهها را روی میز دارد». این مقام درباره اینکه آیا کاخ سفید نشانهای از تلاش ایران برای بازسازی برنامه هستهای خود در اختیار دارد یا نه، توضیحی نداد. ایران میگوید آماده گفتوگوست، اما «آماده جنگ» هم هست.
عراقچی: ایران آماده مذاکره است
عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، روز جمعه در دیدار با مقامات ترکیه در استانبول گفت کشورش آماده گفتوگو برای کاهش تنشهاست، اما برنامه مشخصی برای مذاکرات با همتایان آمریکایی خود وجود ندارد. او افزود: «جمهوری اسلامی همانطور که آماده مذاکره است، برای جنگ هم آماده است». آنکارا در تلاش برای کاهش تنشها بوده و اردوغان رئیسجمهور ترکیه، در تماس تلفنی روز جمعه با مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران، پیشنهاد داده است که بهعنوان «تسهیلگر» میان ایران و آمریکا ایفای نقش کند. در همین حال، ترامپ بارها از استقرار یک «ناوگان عظیم» از ناوهای جنگی آمریکا در منطقه سخن گفته است. ارتش آمریکا حضور خود را با اعزام ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و سه ناوشکن مجهز به موشک هدایتشونده تقویت کرده؛ اقدامی که هزاران نیروی نظامی دیگر را به نیروهای مستقر در خاورمیانه افزوده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از ایران خواست در جریان رزمایشی که قرار بود روز یکشنبه در تنگه هرمز آغاز شود، از «به خطر انداختن غیرضروری آزادی کشتیرانی» خودداری کند. سنتکام ادعا کرد اقداماتی «ناامن» از سوی ایران از جمله پرواز بر فراز ناوهای آمریکایی در حال انجام عملیات پروازی، نزدیک شدن قایقهای تندرو با سرعت بالا یا نشانهگیری سلاحها به سوی نیروهای آمریکایی تحمل نخواهد شد. به گفته یک مقام عرب، پیام کشورهای منطقه به آمریکا این است که با نهایت احتیاط پیش برود و پیامدهای ویرانگری را که ممکن است در پی داشته باشد، در نظر بگیرد. پیام به ایران نیز این است که اگر آمریکا حملهای انجام داد، واکنش خود را با دقت تنظیم کند و اقدامی نکند که همسایگانش را تحت تأثیر قرار دهد.
کشورهای منطقه جنگ نمیخواهند!
به نوشته الجزیره، عثمان اوزکیزیلجیک تحلیلگر مسائل منطقهای، میگوید ترکیه و کشورهای کلیدی حوزه خلیج فارس در حال شکلدهی به یک تلاش مشترک برای دور کردن ایران و آمریکا از ورود به یک درگیری تازه در خاورمیانه هستند. یه گفته این پژوهشگر شورای آتلانتیک، ایران راهبردی برای مقابله با فشار آمریکا داشت که اکنون آن را در دسترس ندارد. او هشدار داد که پیامرسانی ایران و «ادبیات جنگطلبانه» آمریکا در حال تضعیف چشماندازهای دیپلماتیک است و تأکید کرد اظهارات عراقچی در آنکارا «بههیچوجه کافی نیست». او افزود: ترکیه و کشورهای عربی در تلاشاند چنین مسیری را هموار کنند، اما در نهایت همهچیز به میزان آمادگی ایران برای تغییر رویکردش بستگی دارد؛ نهتنها برای قانع کردن آمریکا، بلکه برای متقاعد کردن کشورهای منطقه تا فرصت تازهای برای دیپلماسی جدید میان آمریکا و ایران بدهند».
توحید اسدی کارشناس منطقه هم معتقدست ما با مقطعی بسیار حساس و پرمخاطره در روابط ایران و آمریکا روبهرو هستیم؛ لحظهای که با کوچکترین جرقه میتواند به بحران تبدیل شود. فضای عمیقی از بیاعتمادی، امکان هرگونه تعامل و گفتوگو میان دو طرف را در هالهای از ابهام فرو برده است. در ماه ژوئن، پس از آنکه دو کشور پنج دور مذاکره را پشت سر گذاشته بودند و انتظار میرفت دور ششم نیز برگزار شود، شرایط بهطور ناگهانی تغییر کرد. در آن مقطع، اسرائیل و سپس ایالات متحده بهطور ناگهانی کارزاری از حملات را آغاز کردند که تأسیسات هستهای و نظامی ایران، دانشمندان ارشد هستهای، و همچنین زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار داد. این سابقه، اکنون تأثیری منفی و سنگین بر چشمانداز ازسرگیری مذاکرات میان دو طرف گذاشته و احتمال گفتوگو را بیش از پیش تضعیف کرده است.
ابوبکر الشماهی ادعا می کند ایالات متحده بهتازگی تأسیسات هستهای ایران را هدف حملات نظامی قرار داده بود، اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهجای آنکه این بمبارانها را آغاز جنگی تمامعیار میان آمریکا و ایران معرفی کند، بهسرعت تلاش کرد بر این حمله خط پایانی بکشد. پیام ترامپ در آن زمان این بود:«اکنون زمان صلح است.» اما اگر به امروز بازگردیم، ترامپ نهتنها به حملهای بسیار گستردهتر تهدید میکند، بلکه این تهدید را با جابهجایی وسیع تجهیزات و نیروهای نظامی آمریکا پشتیبانی کرده است؛ از جمله اعزام یک ناو هواپیمابر به سمت آبهای نزدیک ایران. ترامپ میگوید این تهدیدها بخشی از راهبرد او برای وادار کردن ایران به پذیرش یک توافق است؛ توافقی که بنا بر گزارشها شامل مطالباتی همچون پایان عملی برنامه هستهای ایران، محدودسازی برنامه موشکهای بالستیک و توقف حمایت از متحدان منطقهای در سراسر خاورمیانه میشود.
منبع: اکوایران
ثبت دیدگاه