با پایان دور جدید مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط، بار دیگر این پرسش محوری در کانون توجه رسانههای منطقهای قرار گرفته است که آیا دیپلماسی میتواند از بروز یک درگیری جدید در خاورمیانه جلوگیری کند یا آنچه در جریان است صرفا وقفهای موقت پیش از درگیری بزرگتر است؟ مرور روایت رسانهها نشان میدهد که پاسخ به این پرسش، بسته به زاویه نگاه، منافع سیاسی و جایگاه ژئوپلیتیک مبدا هر رسانه بهشدت متفاوت است.
به روایت الجزیره، ایران آمادگی خود را برای انعطاف فنی در سطوح غنیسازی اورانیوم نشان داده اما همزمان با قاطعیت هرگونه مذاکره درباره برنامه موشکی بالستیک را رد کرده است. این شبکه این موضع را نه نشانه لجاجت، بلکه بخشی از منطق بازدارندگی ایران میداند
برخی از «فرصت شکننده دیپلماسی» سخن میگویند و گروهی دیگر معتقدند قطار جنگ هر چند آهسته اما در مسیری بازگشتناپذیر حرکت میکند. این گزارش ایرنا تلاش دارد با بررسی تطبیقی روایت رسانهها تصویری روشن از این دوگانه دیپلماسی یا درگیری ارائه دهد.
رسانههایی که به دیپلماسی امید دارند
شبکه «الجزیره» قطر در چندین گزارش و تحلیل، رویکردی محتاطانه اما همچنان دیپلماتیک اتخاذ کرده است. الجزیره با تأکید بر اینکه مذاکرات مسقط «بدون پیشرفت چشمگیر اما در فضایی مثبت» پایان یافته، معتقد است که اگرچه شکاف بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن عمیق است، اما قطار دیپلماسی هنوز از ریل خارج نشده است.
به روایت الجزیره، ایران آمادگی خود را برای انعطاف فنی در سطوح غنیسازی اورانیوم نشان داده، اما همزمان با قاطعیت هرگونه مذاکره درباره برنامه موشکی بالستیک را رد کرده است. این شبکه این موضع را نه نشانه لجاجت، بلکه بخشی از منطق بازدارندگی ایران میداند؛ منطقی که تهران آن را خط قرمز امنیت ملی خود تعریف کرده است.
در عین حال، الجزیره هشدار میدهد که ابهام عامدانه آمریکا در تعیین خطوط قرمز و فشار اسرائیل برای گسترش دامنه مذاکرات، میتواند هر لحظه این روند شکننده را به سمت فروپاشی سوق دهد. از نگاه این شبکه، دیپلماسی زنده است، اما در «اتاق مراقبتهای ویژه» قرار دارد.
شبکه «العربیه» سعودی نیز مذاکرات مسقط را با لحنی دوگانه پوشش داده است؛ این رسانه از یک سو به نقل از مقامات آمریکایی و شخص «دونالد ترامپ» از «انعطاف بیسابقه ایران» سخن میگوید و از سوی دیگر تأکید دارد که اختلافات بنیادین همچنان پابرجا است.
العربیه مینویسد نقطه اختلاف اصلی نه اصل مذاکره، بلکه مفهوم « غنیسازی صفر» است. به روایت این شبکه، ایران خواسته آمریکا برای توقف کامل غنیسازی را غیرواقعبینانه میداند اما حاضر است درباره کاهش درصد غنیسازی در چارچوبی که فعالیتها در داخل ایران باقی بماند، گفتوگو کند. العربیه نتیجه میگیرد که دیپلماسی هنوز امکانپذیر است اما تنها در صورتی که آمریکا از خواستههای حداکثری خود عقبنشینی کند؛ امری که با توجه به فشارهای داخلی و اسرائیلی بر ترامپ چندان قطعی به نظر نمیرسد.
روزنامه «الشرق» و پایگاه تحلیلی «الخنادق» هر دو از منظری نزدیکتر به نگاه ایران، مذاکرات را ضرورتی ناگزیر توصیف میکنند. به نوشته الخنادق، ایران با وجود فشارهای اقتصادی و امنیتی، راهبرد «ابهام استراتژیک» و «بازدارندگی فعال» را دنبال میکند و هدف اصلی از ورود به مذاکره، کاهش فشارها و زمینهسازی تثبیت وضعیت داخلی است.
این رسانهها تأکید میکنند تجربه برجام نشان داده که بدون ضمانتهای عینی و غیرقابل بازگشت، هر توافقی شکننده خواهد بود. از این رو، دیپلماسی نه بهعنوان نشانه ضعف، بلکه بهعنوان ابزاری برای مدیریت تهدید و جلوگیری از جنگ ارزیابی میشود.
بر اساس ارزیابی موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، دولت ترامپ پس از استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه، با یک چالش جدی مواجه است: اگر این نمایش قدرت به دستاوردی ملموس در قبال ایران منجر نشود، اعتبار بازدارندگی آمریکا بهشدت آسیب خواهد دید. در عین حال، این موسسه تصریح میکند که رئیسجمهور آمریکا هنوز با یک طرح عملیاتی کوتاهمدت و کمهزینه که بتواند به نتیجهای قاطع علیه ایران منجر شود، مواجه نشده است
رسانههایی که از تشدید تنش میگویند
«اسکاینیوز» عربی تصویری بهمراتب بدبینانهتر ترسیم میکند. این شبکه تأکید دارد که مذاکرات مسقط در فضایی از بیاعتمادی عمیق برگزار شده و حضور یک فرمانده ارشد نظامی آمریکا در هیات مذاکرهکننده، پیامی آشکار از تهدید نظامی همزمان با دیپلماسی است.
به روایت اسکاینیوز، آمریکا همچنان به دنبال حذف کامل برنامه هستهای و موشکی ایران است؛ هدفی که تحقق آن بدون جنگ، تقریباً ناممکن به نظر میرسد. این رسانه نتیجه میگیرد که بهترین دستاورد کوتاهمدت مذاکرات، نه توافق بلکه صرفا تعویق جنگ است.
روزنامه «شرقالاوسط» با ارجاع مکرر به جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ میان ایران و اسرائیل، فضای کنونی را «پسلرزههای یک جنگ ناتمام» توصیف میکند. این روزنامه تأکید دارد که بمباران سایتهای هستهای ایران و نامشخص بودن سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، سطح اعتماد را به پایینترین حد رسانده است.
از نگاه شرقالاوسط، اختلاف اصلی دیگر صرفا بر سر درصد غنیسازی نیست، بلکه بر سر تعریف حوزه مذاکره است. این رسانه پیشبینی میکند که اگر آمریکا و اسرائیل بر گنجاندن برنامه موشکی و نقش منطقهای ایران اصرار کنند، احتمال بازگشت گزینه نظامی بهشدت افزایش خواهد یافت.
تحلیلهای منتشرشده از سوی موسسه «مطالعات امنیت ملی اسرائیل» (INSS)، صریحترین روایت جنگمحور را ارائه میدهد. این موسسه مدعی است ایران در «ضعیفترین وضعیت خود» قرار دارد و هر توافق صرفا هستهای، بهمنزله تأمین اکسیژن برای ایران خواهد بود.
گزارش موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS) تأکید کرده است که گفتوگوهای مسقط در شرایطی برگزار شد که تنشها همچنان بالابوده و گزینه نظامی بهطور جدی روی میز باقی مانده است. به باور تحلیلگران این موسسه، وقفه کنونی در تشدید تنشها، نه نتیجه کاهش اختلافات، بلکه حاصل همزمانی فشار نظامی آمریکا و تلاشهای دیپلماتیک میانجیهای منطقهای است.
بر اساس این ارزیابی، دولت دونالد ترامپ پس از استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه، با یک چالش جدی مواجه است: اگر این نمایش قدرت به دستاوردی ملموس در قبال ایران منجر نشود، اعتبار بازدارندگی آمریکا بهشدت آسیب خواهد دید. در عین حال، این موسسه تصریح میکند که رئیسجمهور آمریکا هنوز با یک طرح عملیاتی کوتاهمدت و کمهزینه که بتواند به نتیجهای قاطع علیه ایران منجر شود، مواجه نشده است.
از این منظر صهیونیستی، شکاف میان مواضع ایران و آمریکا بسیار عمیق است. به باور تحلیلگران این موسسه، ایران ممکن است در موضوعات هستهای از جمله سطح غنیسازی، انعطاف محدودی نشان دهد؛ بهویژه با توجه به آسیبهای واردشده به تأسیسات هستهای این کشور در حملات ژوئن ۲۰۲۵. اما تهران حاضر به مصالحه در زمینه برنامه موشکی و حمایت از نیروهای مقاومت در منطقه نخواهد بود، چرا که این مؤلفهها را ستون اصلی بازدارندگی میداند.
در جمعبندی، این موسسه نتیجه میگیرد که مذاکرات عمان بیش از آنکه مسیر حل اختلافات باشد، تلاشی برای به تعویق انداختن رویارویی نظامی است. از این منظر، اگر واشنگتن به این جمعبندی برسد که ایران در حال وقتکشی است یا حاضر به پذیرش چارچوبی نیست که بتوان آن را یک «پیروزی آمریکایی» معرفی کرد، گزینه نظامی با شدت بیشتری به دستور کار بازخواهد گشت.
بر اساس روایت المیادین، طرفین در حال بازی «دیپلماسی لبه پرتگاه» هستند؛ جایی که نمایش قدرت، بخشی از فرآیند مذاکره است. پرواز پهپاد ایرانی در نزدیکی ناوگان آمریکا پیش از مذاکرات از نگاه المیادین، پیامی حسابشده برای افزایش هزینه جنگ بوده است
شبکه «المیادین» روایتی میانه اما پیچیده ارائه میدهد. بر اساس این روایت، طرفین در حال بازی «دیپلماسی لبه پرتگاه» هستند؛ جایی که نمایش قدرت، بخشی از فرآیند مذاکره است. پرواز پهپاد ایرانی در نزدیکی ناوگان آمریکا پیش از مذاکرات از نگاه المیادین، پیامی حسابشده برای افزایش هزینه جنگ بوده است. المیادین احتمال جنگ تمامعیار در کوتاهمدت را پایین میداند، اما هشدار میدهد آتش زیر خاکستر باقی است و هر خطای محاسباتی میتواند اوضاع را از کنترل خارج کند.
جمعبندی
بررسی روایت رسانهها نشان میدهد شکاف اصلی نه صرفا میان ایران و آمریکا، بلکه میان دو قرائت رسانهای از آینده است. رسانههایی مانند الجزیره، العربیه و المیادین، هرچند با درجات مختلفی از احتیاط، هنوز به امکان مدیریت بحران از مسیر مذاکره باور دارند. در مقابل، رسانههایی چون اسکاینیوز عربی، الشرقالاوسط و نهادهای تحلیلی اسرائیلی، جنگ را نه یک احتمال دور، بلکه گزینهای فعال و آماده اجرا میدانند.
طبق تحلیل رسانههای منطقهای مذاکرات مسقط بیش از آنکه مسیر حلوفصل اختلافات باشد، فرایندی برای جلوگیری از فوران بحران است. نه ایران در پی عقبنشینی از خطوط قرمز راهبردی خود است و نه آمریکا و اسرائیل حاضر به پذیرش نقش بازدارنده ایران در معادلات منطقهاند. در چنین شرایطی، دیپلماسی نه نشانه صلح پایدار، بلکه مدیریت تقابل در سایه تهدید است.
آینده این مسیر بیش از هر چیز به این پرسش گره خورده است که آیا طرفین میتوانند فرمولی بیابند که با حفظ پرستیژ، بدون تسلیم و همچنین بدون جنگ، امکان سازش حداقلی را فراهم کند؟ پاسخ به این پرسش، نهتنها سرنوشت مذاکرات مسقط، بلکه آینده ثبات خاورمیانه را رقم خواهد زد.
منبع: ایرنا
ثبت دیدگاه