روزنامه رای الیوم در یادداشتی نوشت احمد العیسوی روزنامهنگار مصری در این باره گفت: توافقنامه دفاع مشترک میان عربستان، ترکیه و پاکستان بار دیگر بحث درباره آینده امنیت منطقهای را گشوده و این پرسش را مطرح کرده است که آیا این توافق میتواند سرآغاز شکلگیری ائتلافهای جدیدی خارج از چتر آمریکا باشد.
در حالی که برخی کارشناسان معتقدند این توافق پیامی مستقیم به آمریکا درباره کاهش اعتماد به توانایی این کشور برای حمایت از متحدانش دارد، برخی دیگر آن را پیامی بازدارنده برای ایران میدانند که ابعاد نظامی، اقتصادی و راهبردی نیز در خود دارد.
سه کشور (عربستان، ترکیه و پاکستان) روز جمعه در جریان یک نشست سهجانبه با حضور محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و محمد شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، «توافقنامه دفاعی مکه» را امضا کردند.
بر اساس بیانیه مشترک، این توافقنامه با هدف «تقویت بازدارندگی مشترک در برابر هرگونه تجاوز» منعقد شده و تصریح میکند که هرگونه حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به همه آنها محسوب میشود.
پیام به واشنگتن بیش از هر طرف دیگری
رخا احمد حسن، معاون پیشین وزیر امور خارجه مصر معتقد است این توافقنامه در درجه نخست بیش از آنکه متوجه طرفهای دیگر باشد، خطاب به آمریکا است؛ زیرا اعتماد کشورهای حاشیه خلیج فارس به توانایی آمریکا برای حمایت از آنها، با وجود توانمندیهای نظامی گسترده این کشور و حملات شدید ایران، متزلزل شده است.
وی توضیح داد که جنگ در منطقه و حملاتی که ایران علیه پایگاههای آمریکا انجام داد، کاهش کارآمدی چتر امنیتی آمریکا را با وجود حضور نظامی گسترده واشنگتن در منطقه آشکار کرد.
حسن همچنین گفت کشورهای حاشیه خلیج فارس اکنون به دنبال «مسیر موازی» با آمریکا هستند، نه جایگزینی برای آن؛ از این رو دو شریک را انتخاب کردند که روابط خوبی با واشنگتن دارند؛ ترکیه که عضو ناتو است و پاکستان که روابط نزدیکی با آمریکا دارد.
وی افزود که تزلزل جایگاه امنیتی آمریکا در منطقه یکی از برجستهترین پیامدهای جنگ اخیر و بندی دیگر در فهرست خسارتهای آمریکا محسوب میشود.
ائتلاف منطقهای و پیامهای بازدارندگی
در مقابل، سرلشکر محمد الشهاوی، کارشناس نظامی و عضو آکادمی نظامی مطالعات عالی، معتقد است این توافق یک ائتلاف در خدمت امنیت ملی سه کشور است و پیام بازدارندگی روشنی به ایران دارد و پیام دیگری نیز به اسرائیل ارسال میکند.
وی اشاره کرد که این توافق نخستین ائتلاف نظامی منطقهای است که از زمان پیمان بغداد در سال ۱۹۵۵، خارج از چتر آمریکا اعلام میشود و حضور پاکستان بهعنوان یک کشور هستهای در کنار عربستان، این پیام را منتقل میکند که هرگونه حمله به عربستان ممکن است با بازدارندگی پاکستان مواجه شود.
الشهاوی افزود این توافق موجب ایجاد نوعی یکپارچگی میان قدرت اقتصادی عربستان سعودی، صنایع دفاعی ترکیه و توانمندیهای نظامی و هستهای پاکستان میشود؛ موضوعی که ابزارهای بازدارندگی جدیدی در اختیار سه کشور قرار داده و سطح هماهنگی امنیتی میان آنها را افزایش میدهد.
آیا این اقدام آغاز یک سیستم امنیتی جدید است؟
این دو کارشناس توافق دارند که توافقنامه مذکور بازتابدهنده تحولی در محیط امنیتی منطقه است؛ تحولی که با کاهش «هژمونی آمریکا» یا کاهش اتکای مطلق به این کشور برای تأمین امنیت کشورهای منطقه همراه شده است.
الشهاوی گفت پایگاههای آمریکا که در سراسر خلیج فارس مستقر هستند، مانع هدف قرار گرفتن زیرساختها یا پایگاههای نظامی در جریان درگیریهای اخیر نشدند و همین مسأله کشورهای منطقه را به جستوجوی ترتیبات امنیتی جدید سوق داد؛ این وضعیت ممکن است آغاز خروج تدریجی آمریکا از نقش سنتی خود در منطقه باشد.
در مقابل، رخا احمد حسن معتقد است این توافقنامه بازتابدهنده ارزیابی مجدد کشورهای خلیج فارس از گزینههای امنیت منطقهای است، اما به معنای قطع رابطه با آمریکا نیست، بلکه تلاشی برای متنوع کردن شراکتهای امنیتی است.
مصر کجا ایستاده است؟
رخا احمد حسن درباره غیبت مصر از این توافقنامه، گفت سیاست مصر طی سالهای گذشته بر عدم اعزام نیروهای نظامی به خارج از مرزهای این کشور استوار بوده و قاهره در صورت نیاز، ارائه حمایت سیاسی یا مشاوره را ترجیح میدهد.
وی افزود زمان امضای این توافقنامه با شرایط پیچیده منطقهای ارتباط دارد و مصر بهویژه با توجه به ادامه درگیریها در منطقه، به بررسی دقیق این موضوع نیاز دارد.
به گفته وی، عامل زمان ممکن است یکی از عواملی بوده باشد که قاهره را به عدم پیوستن در مقطع کنونی به توافقنامه دفاع مشترک سوق داده است.
به گزارش ایسنا، احمد حسن تأکید کرد مصر بر ضرورت بازتنظیم ترتیبات امنیتی در منطقه و حفاظت از امنیت ملی عربی تأکید دارد، اما تحقق این امر مستلزم پایان دادن به جنگ جاری و تعیین تکلیف نهایی آن است، نه در شرایطی که درگیریها همچنان ادامه دارد.
ثبت دیدگاه