مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا در ۱۱ ژوئن (۲۱ خرداد)، شرکت دولتی اونیون کوبا-پترولئو (Unión Cuba-Petróleo / CUPET) را که تقریبا همه سوخت مصرفی جزیره کوبا را وارد و پالایش میکند، به فهرست نهادهای تحریمشده وزارت خزانهداری ایالات متحده افزود.
این اقدام، هر شرکت یا بانکی را که در بازار آمریکا حضور دارد، از هرگونه معامله با این شرکت منع میکند. در همان هفته، یک شرکت مستقر در فلوریدا بزرگترین قرارداد سوختی میان ایالات متحده و کوبا را نهایی کرد؛ قراردادی که بر اساس آن قرار بود برای نخستین بار از سال ۱۹۶۰، سوخت مورد نیاز بخش خصوصی کوبا با استفاده از مخازن ذخیرهسازی اجارهشده از نهادی وابسته به CUPET تامین شود. به این ترتیب، واشنگتن پس از چند ماه تلاش برای ایجاد یک مسیر جایگزین، در نهایت همان مسیر را نیز مسدود کرد.
افزون بر این، پالایشگاههایی که امروز هدف تحریم قرار گرفتهاند، همان تاسیساتی هستند که ۶۰ سال پیش نیز در مرکز تنشهای مشابه قرار داشتند؛ تصمیمی که در نهایت بر مسیر روابط دو کشور اثر گذاشت.
شباهت تاریخی در این میان قابل توجه است. در ژوئن ۱۹۶۰، رابرت اندرسون وزیر خزانهداری آمریکا، مدیران شرکتهای اسو (Esso) و تگزاکو (Texaco) را فراخواند تا به نمایندگی از آیزنهاور رئیسجمهوری وقت، از آنها بخواهد از پالایش نفت خام شوروی که کاسترو در ازای شکر دریافت کرده بود، خودداری کنند. آنها این درخواست را پذیرفتند و چند هفته بعد، دولت کوبا پالایشگاهها را در اختیار گرفت. سپس آیزنهاور سهمیه شکر کوبا را قطع کرد، در ماه اوت مصادرههای گستردهتری رخ داد و در اکتبر نیز تحریم کامل اعمال شد.
بر اساس این گزارش، این فشارها نه تنها به تغییر سریع وضعیت منجر نشد، بلکه کوبا را بیش از پیش به سمت بلوک شوروی سوق داد؛ نتیجهای که با اهداف اعلامی واشنگتن فاصله داشت.
پالایشگاه قدیمی بلوت متعلق به اسو، اکنون با نام نیکو لوپزفعالیت میکند و کارخانه تگزاکو در سانتیاگو نیز امروز با نام اِرمانوس دیاز شناخته میشود. بیانیه روبیو این داراییها را «بهطور غیرقانونی مصادرهشده از مالکان آمریکایی» توصیف میکند؛ توصیفی که از یک منظر قابل فهم است، اما در عین حال بستر تنش آن دوره و واکنشهای متقابل دو طرف را کمتر بازتاب میدهد.
مقایسه با ونزوئلا
به نوشته این تارنمای تحلیلی، برای بررسی وضعیت کنونی، میتوان به ۲ نکته اشاره کرد. نخست آنکه کوبا برخلاف ونزوئلا، از اپوزیسیونی سازمانیافته در ابعاد و وزن سیاسی مشابه برخوردار نیست.
دوم آنکه در کاراکاس، روند گذار تا حدی به این دلیل قابل مدیریت شد که واشنگتن توانست با برخی بازیگران داخلی وارد گفتوگو شود.
آیا در کوبا نیز چهرهای قابل مقایسه وجود دارد؟ احتمالا یک نفر. اسکار پرز-اولیوا فراگا معاون نخستوزیر که راه را برای واردات سوخت خصوصی باز کرد، در برخی محافل به عنوان جانشین احتمالی میگل دیاز-کانل رئیسجمهوری این کشور مطرح شده است. او همچنین از بستگان فیدل و رائول کاسترو به شمار میرود؛ موضوعی که تا پیش از طرح اتهامات اخیر علیه رائول کاسترو، حساسیت کمتری برمیانگیخت.
در هر حال، هر فرآیند مذاکرهای به طرفهایی نیاز دارد که امکان گفتوگو و تصمیمگیری داشته باشند و محدود شدن چنین گزینههایی میتواند مسیر تعامل را دشوارتر کند.
مرگ رامیرو والدس یکی از نزدیکترین یاران فیدل کاسترو و از چهرههای برجسته انقلاب کوبا، این وضعیت را پیچیدهتر کرده است. والدس در ۹۴ سالگی، آخرین عضو از نسل بنیانگذار انقلاب بود که همچنان پیوندهای نهادی فعالی با ساختار امنیتی کشور داشت؛ ساختاری که خود در شکلگیری آن نقش داشته بود. با درگذشت او، ارتباط میان نسل بنیانگذار و تشکیلات نظامی-اقتصادی که بخش مهمی از کشور را اداره میکند، بیش از پیش تضعیف شده است. آنچه باقی مانده، ساختاری است که طبیعی است در برابر هرگونه گذاری که بر شبکهها، داراییها و نیروهای آن اثر بگذارد، با احتیاط و مقاومت برخورد کند.
یک محاصره جدید
در ادامه این گزارش آمده است: در کوبا، زیرساختی خارج از شرکت دولتی وجود ندارد که پالایشگاهها را اداره کند، پایانههای وارداتی در منطقه ماتانزاس را کنترل کند و مالک تاسیسات ذخیرهسازی باشد که هر محموله سوخت واردشده به جزیره، پیش از تبدیل شدن به برق یا گازوئیل، باید از آن عبور کند.
توافق حاصلشده توسط شرکت مستقر در فلوریدا، فروش یکچهارم میلیون بشکه در ماه را به طور انحصاری برای خریداران خصوصی پیشبینی کرده بود تا از مسیرهای دولتی فاصله بگیرد. با این حال، تحریم CUPET این قرارداد ذخیرهسازی را که به تنها تاسیسات موجود در جزیره وابسته است، عملا متوقف میکند.
روند تشدید تنشها نیز قابل توجه است. وزارت دادگستری آمریکادر ۲۰ مه (۳۰ اردیبهشت) کیفرخواست علیه رائول کاسترو را علنی کرد.
وزارت خزانهداری پیشتر شرکت GAESA (یک ابرشرکت تجاری کوبایی که مالکیت و اداره آن در اختیار نیروهای مسلح انقلابی کوبا قرار دارد) و دیاز-کانل را تحریم کرده بود.
جان رتکلیف مدیر سیا، بیسروصدا به هاوانا سفر کرد. ناویواساس نیمیتز رزمایشهایی را در کارائیب به پایان رساند. پیت هگست وزیر جنگ آمریکا، در ۱۰ ژوئن (۲۰ خرداد) از گوانتانامو بازدید کرد و روبیو نیز اعلام کرد که واشنگتن مایل به مذاکره است.
پرسش اینجاست که این مذاکره قرار است با چه کسی انجام شود؟
در شرایطی که بر دامنه فشارها افزوده میشود، یافتن طرفی که بتواند وارد گفتوگوی موثر شود، دشوارتر به نظر میرسد.
در ۱۸ ژوئن (۲۸ خرداد)، کوبا ۱۷۶ اقدام شامل بانکداری خصوصی و سرمایهگذاری خارجی بدون مشارکت اجباری با طرف دولتی را تصویب کرد؛ اقداماتی که برخی ناظران بینالمللی آنها را گستردهترین اصلاحات اقتصادی از زمان انقلاب توصیف کردند.
واشنگتن در واکنش، تحریمهای تازهای اعمال کرد و این اقدامات را ناکافی دانست، زیرا شامل تغییرات سیاسی نبودند. به این ترتیب، حتی یک گشایش اقتصادی گسترده نیز لزوما با انتظارات سیاسی آمریکا همخوانی پیدا نمیکند.
واقعیت این است که خاموشیها، مشکلات اقتصادی و آثار درازمدت تنشها در کوبا محسوس و واقعیاند و تداوم این وضعیت، بدون دستیابی به تغییر ملموس، تنها بر پیچیدگی پرونده میافزاید.
درسهایی از گذشته
در پایان این گزارش آمده است: رویدادهای سال ۱۹۶۰ درسهایی را پیش روی واشنگتن قرار میدهند، هرچند این بار وابستگیها در جهتی دیگر شکل گرفتهاند. روسیه وعده یک میلیارد دلار سرمایهگذاری تا سال ۲۰۳۰ داده، با هرگونه مداخله نظامی مخالفت کرده، اما در عمل تنها توانسته است در طول سال گذشته یک نفتکش آن هم با اجازه واشنگتن به کوبا بفرستد.
در مقابل، چین حضوری متفاوت داشته است. تجهیزات و تامین مالی چین تنها در یک سال، ۴۹ پارک خورشیدی را به شبکه برق کوبا متصل کرده و سهم تولید خورشیدی را از کمتر از ۶ درصد به بیش از ۲۰ درصد رسانده است؛ ضمن آنکه برنامه تکمیل ۹۲ پارک تا سال ۲۰۲۸ نیز مطرح است. در چنین شرایطی، هر محدودیت تازه بر سوخت، میتواند اهمیت گزینههای جایگزین از جمله انرژی خورشیدی را بیشتر کند.
اگر فشارهای دوران آیزنهاور، کوبا را در حوزه انرژی به شوروی نزدیکتر کرد، سیاستهای امروز نیز میتواند به تقویت پیوندهای انرژی این کشور با چین بیانجامد.
نتیجه فشارهای واشنگتن، تاکنون بیش از آنکه به تغییر سریع منجر شود، به تقویت بیشتر ساختارهای موجود، افزایش وابستگی به پکن و دشوارتر شدن فضای گفتوگو انجامیده است.
تجربه قبلی واشنگتن که دههها بر روابط دو کشور سایه انداخت، بار دیگر در حال تکرار است و هنوز نشانه روشنی در دست نیست که این بار مسیر متفاوتی رقم بخورد.
منبع: ایرنا
ثبت دیدگاه