رفیق عبدالسلام،» نویسنده و تحلیلگر عرب در یادداشتی در روزنامه العربی الجدید با اشاره به تحولات اخیر منطقه، از شکلگیری روندی تازه در مناسبات عربی و منطقهای خبر میدهد که به گفته او میتواند به «دگرگونی بزرگ» در نقشه ائتلافها منجر شود.
به نوشته وی، جریان سیاسی جهان عرب و محیط پیرامونی آن بر بستری متزلزل حرکت میکند و معادلات پیشین دیگر پاسخگوی شرایط سیال کنونی نیست. از این رو، دولتهای منطقه ناگزیر شدهاند به جای تکیه بر معادلات صفر و صدی، به دنبال مدیریت اختلافها و یافتن نقاط مشترک برای کاهش سطح تنشها باشند.
عبدالسلام با مرور پیامدهای خیزشهای موسوم به بهار عربی، یادآور میشود که سقوط چهرههایی چون حسنی مبارک، معمر القذافی و علی عبد الله صالح موجب فروپاشی یا تضعیف محورهای سنتی در جهان عرب شد. به باور او، هم «محور اعتدال» و هم «محور مقاومت» دچار دگرگونی ساختاری شدند و صفبندیهای تازهای در منطقه شکل گرفته است.
در ماههای اخیر، تحرکات دیپلماتیک میان آنکارا، اسلامآباد، تهران، ریاض و قاهره افزایش یافته است. از جمله میتوان به امضای توافق دفاعی راهبردی میان عربستان سعودی و پاکستان اشاره کرد؛ توافقی که به گفته نویسنده، با توجه به جایگاه هستهای پاکستان دارای ابعاد امنیتی قابل توجهی است. همچنین روابط ریاض و دوحه تقویت شده و سطح تنش با تهران کاهش یافته است.
در همین چارچوب، روابط ریاض و آنکارا نیز پس از یک دوره سردی، وارد مرحلهای تازه شده است. سفر اخیر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه به عربستان و امضای توافقنامههایی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، سرمایهگذاری و همکاریهای نظامی، از جمله در زمینه پهپادها و جنگنده نسل پنجم «قان»، از نشانههای این روند عنوان شده است. همچنین دیدار اردوغان از قاهره در فوریه ۲۰۲۶ به عنوان گامی در جهت تعمیق همکاریهای اقتصادی و امنیتی میان ترکیه و مصر ارزیابی شده است.
در مقابل، تنشهایی نیز میان ریاض و ابوظبی بر سر برخی پروندههای منطقهای از جمله یمن، سودان و لیبی گزارش شده است. به نوشته عبدالسلام، نقشه ائتلافها در حال بازترسیم است؛ روندی که با افزایش نگرانیها نسبت به سیاستهای رژیم صهیونیستی تشدید شده است.
وی در این زمینه به مواضع بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی درباره طرح متوهمانه «اسرائیل بزرگ» و نیز اظهارات مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اراضی اشغالی اشاره میکند و آنها را عاملی در تعمیق نگرانیهای امنیتی دولتهای منطقه میداند.
این تحلیلگر همچنین بازگشت دونالد ترامپ به قدرت و سیاستهای غیرقابل پیشبینی او را از عوامل اصلی تغییر محاسبات منطقهای میداند. به اعتقاد وی، تهدیدهای تجاری علیه متحدان سنتی آمریکا و افزایش احتمال درگیری با ایران، این تصور را در میان برخی دولتهای عربی تقویت کرده است که اتکا به واشنگتن دیگر ضامن ثبات پایدار نیست.
بر اساس این گزارش، مجموعه این تحولات موجب شده است که شماری از کشورهای عربی، حتی آنهایی که پیشتر رویکرد سازگارانهتری با سیاستهای آمریکا داشتند، به سمت کاهش تنشهای منطقهای و ایجاد موازنههای جدید حرکت کنند. با این حال، نویسنده تأکید میکند که این روند به معنای حذف کامل اختلافها نیست، بلکه نشاندهنده تلاش برای مدیریت عقلانی رقابتها بر پایه منافع متقابل و واقعیتهای ژئوپلیتیک است.
در ادامه این یادداشت آمده است که منطقه طی سالهای گذشته هزینههای سنگینی به دلیل اولویتگذاریهای نادرست و شکلدادن به دشمنیهای فرضی پرداخت کرده است و اکنون در برابر مرحلهای تازه قرار دارد که میتواند به بازتعریف نظم منطقهای منجر شود.
منبع: ایرنا
ثبت دیدگاه